vertrek, back home

We zijn helemaal klaar om naar huis te gaan. Rond cape coast hebben we ons weer in de geschiedenis van de slavenhandel verdiept, o.a. door het kasteel van Elmina te bezoeken. elmina is een prachtig havenplaatsje, een grote trekpleister waar ook het meest agressief gebedeld wordt om geld. Heb je eenmaal een foto gemaakt dan moet iemand er geld voor hebben, heb je een keer je naam genoemd dan krijg je een kwartier later een schelp in de hand gedrukt waar je naam op staat wat geld zou kosten,Als onze taxi wil vertrekken hangt nog iemand aan het raam te doen alsof hij ieder moment dood gaat. met name onze joris heeft er volledig genoeg van hoe je door mensen belaagd wordt. als het nog lukt in de resterende tijd dan stuur ik nog en foto mee van hoe joris op het strand achtervolgd wordt door en meute kinderen

wat foto's

wat foto's

Twee foto's van langs het strand. 1e is het terras van Anomabo beach en de 2e is ons huisje aan het strand bij Green turtle lodge

Info uit het weeshuis

Vandaag telefonisch contact met Mariette gehad. Ze vertelde dat de jongen die Sara ook gezien heeft is overleden. Misschien weten jullie nog dat we geschreven hebben over die jongen van 16 jaar die zo ontzettend mager was dat je zijn botten overal kon zien. En zijn huid was op vele plaatsen al aan het afsterven. Daarnaast was hij van af de onderkant verlamd. De laatste dagen is Mariette heel druk geweest met het regelen van de juiste (terminale)zorg voor hem. Dit bleek niet te lukken. Hij kreeg geen pijnstilling en geen vocht via het infuus. Mariette heeft alles geprobeerd om dit voor elkaar te krijgen en was erg van streek. Op de voor avond van zijn overlijden is hij christen geworden. Zo hoorde Mariette later van zijn moeder. Hij was erg onder de indruk van het vele bidden om hem heen. Zijn broers en zussen zijn weer terug naar hun ouders. De ouders van de jongen waren wel erg teleurgesteld en boos over de zorg die de jongen gehad heeft in het ziekenhuis. Ik heb Mariette maar even gesproken morgen belt ze terug. Het deed Sara en mij heel veel om te moeten horen dat deze jongen z'n enorme lijdensweg heeft moeten doorstaan. Hij is meer dan een jaar ziek geweest en moet op deze manier aan zijn eind van zijn leven komen. Dat komt hard op ons over.

Nog even wil ik terug komen op Joseph die 3 keer bijna dood was gegaan. Toen wij weg gingen was hij weer terug in het weeshuis en ging het heel goed met hem. We hebben foto's van hem waar op hij lacht en weer kan staan met hulp. Het was geweldig om hem te zien zo. Ook moeilijk om afscheid van hem te nemen.

Afscheid nemen van het weeshuis was heel zwaar. We waren gehecht aan een aantal kinderen en een aantal aan ons. Gelukkig horen we van Mariette hoe het met de kinderen gaat en houdt het hiermee niet op. Om Ghana op deze manier mee te mogen maken was voor ons heel bijzonder. We hebben een kijkje mogen nemen in Ghana waar we als louter toerist niet de kans voor hadden gehad. Het was heel intensief maar als gezin een heel bijzondere ervaring. Het voelde ook heel intiem om dit zo samen mee te maken en te zien hoe ieder dit op zijn eigen manier beleeft.

Morgen (vrijdag 22 aug) gaan we richting Accra waar we aan de terug reis beginnen naar Nederland waar we als het mee zit op zaterdagavond rond 20.00 uur aankomen. De kinderen verlangen weer naar Nederland en wij ook.

Tot in Nederland Frieda

Afscheid en bijkomen

10 dagen lang hebben we geen internetcafe bezocht. Immers paradijselijke oorden aan het strand wilde niemand van ons inwisselen voor een internetcafe in een stad. Bovendien waren de pardijzen zo ver van de steden dat het ook veel tijd zou kosten, ten koste van het liggen onder een palmboom en en kokosnoot verorberen of surven op de enorme hoge golven en samen kaarten en dobbelen. Om de thuisreis niet al te lang te maken straks zijn we nu al onderweg naar Accra neergestreken in de omgeving van Cape Coast om ook nog wat souveniers te kopen. Deze Lodge ' Hans Cottage' is op palen boven het water gebouwd waar krokodillen ons liggen aan te kijken in afwachting van iets te eten. Dat hier ook aftandse waterfietsen in het water liggen begrijp ik niet zo goed, daar de krokodillen wel happerig zijn zodra wij iets in het water gooien.
Het afscheid in het weeshuis was hartelijk en emotioneel. De kinderen zongen ons in een kring toe, terwijl wij in het midden stonden. Mozes heeft gebeden dat alle bussen en vliegtuigen waar wij in zullen zitten in Gods handen zijn. Met Mozes en Mariette zijn we 's avonds uit eten geweest in het westerse hotel Eusbett. Het afscheid van Victoria, de kokkin voor de gasten, en met name van de beide Davids was als een afscheid van goede vrienden. We horen David senior nog zeggen, met zijn aksent, W-O-U-T-E-R, wat hij steeds deed als hij Wouter maar even zag. Die twee hadden iets speciaals samen. De volgende ochtend vroeg rijdt mariette ons met de rode brandweer auto, naar het busstation van Sunyani. We rijden over de weg voor het weeshuis langs. Voor de poort waren ze bezig met het nieuw geleverde zand en de zakken cement bouwstenen te maken. David senior was hierbij. Wij allen zien nog steeds voor ons hoe hij, zodra Mariette toetert, naar de weg toe rent om te zwaaien. Nu ik dit 10 dagen later schrijf voel ik weer dat we met enkelen echt een bijzondere band hadden. Wij reizen graag met het lokale vervoer om veel van het land mee te maken. De bus in Sunyani naar Kumasi stroomt langzaam vol, waarna hij pas zou vertrekken. Kort voor vertrek staat iemand in de bus op en gaat voor in gebed om te vragen of God deze bus wil beschermen. De hele bus voelde als een eenheid, van mensen die elkaar niet of nauwelijks kenden. De overstap in Kumasi vroeg enig uithoudingsvermogen van ons daar het markt was op woensdag (13/8) en er geen onderscheid was tussen busstation en markt. Veel mensen stonden te wachten om richting Cape Coast te gaan net als wij. Voor de zoveelste keer zijn we verbaasd dat het ons lukt om in een bus te komen. Ook hier helpen enkelen mee met lobieen voor een buskaartje voor ons, in ruil voor een fooi. Een zeer gulle lach en wat steekpenningen naar de bagagevrouw zorgt er voor dat ook nog onze rugzakken in de laadruimte komen. Ik ga pas als laatste de bus in als ik gezien heb dat deze laadklep ook gesloten is.
's Avonds komen we aan in Anomabo beache Resort, wat een overweldigend contrast is met de geuren, hitte en claimende druk van het afrikaanse stedelijke leven. We worden als een koninklijke familie ontvangen bij een houten poort met bewaking en gewezen naar een familiebungalow met en hal, drie kamers en een keuken. De keuken was pro forma omdat het resort een keurig restaurant heeft aan het strand. Dit bleek ook toen Frieda even dacht wat kleren te wassen in de keuken en de afvoer weer even hard terugstroomde op de keukenvloer. Dit resort bleek een uitvalsbasis te zijn voor welgestelde Ghanezen en luxe touristen. Het strand, eten en comfort was heerlijk maar bracht ons niet de sfeer die we zochten en gelukkig 3 dagen later vonden in de Green Turtle Lodge, 4 uren rijden naar het westen. Deze Lodge hadden wij al door vele reizigers aanbevolen gekregen en bleek een ultieme plek voor backpackers die even willen uitrusten. Op de slechte doodlopende weg van een uur rijden met onze taxi konden we ons eerst niet voorstellen dat nog zoiets zou komen. Nog steeds kan ik mij niet voorstellen hoe zoveel backpackers in deze uithoek kunnen komen. De eigenaar Tom, heeft langs het strand, onder kokospalmen lemen hutten gebouwd volgens volledig ecologisch concept. Onze ruime hut had stroom van een eigen zonnecollector op het dak en een self-composting toilet en zeer stijlvol ingericht. Aan de geweldige kwaliteit van de keuken onder het rieten dak op het strand kon het voorgaande koninklijke verblijf niet tippen. Dolfijnen hebben we er niet gezien. De grote schildpadden komen helaas pas in september. Wil je weten wat we er gedaan hebben? Het antwoord is eenvoudig. In vier dagen hebben we er niets gedaan, tot tevredenheid van ons allen.
(Maarten)

22e dag, zondag

Vanmorgen ben ik met david nar de presbyterian church gegaan: Een betonnen karkas waarbinnen op de betonnen vloer een tent gebouwd is met plastic stoelen wat we bereiken met een smal paadje tussen mais en riet door. David stelt mij gerust dat de slangen hier van ons schrikken en weggaan bij onze komst. Bij deze dienst voel ik enige verwantschap door een herkenbare struktuur van orde van dienst en zelfs 3 melodieen ken ik uit ons liedboek. De vorm van expressie blijft gelijk als elders, wat ik inmiddels maar typisch afrikaans noem: Een hoog volume en gezang en dans dat eindeloos lijkt te duren. Ik werd in de voordracht regelmatig persoonlijk aangesproken in engels en werd uitgenodigd om mij vooraan te komen voorstellen. Dat ik, net als zo'n kind van God als zij zijn, enkele stenen wil betalen om de kerk af te bouwen werd met groot applaus ontvangen.

Afgelopen dagen

Donderdag waren we naar het dorpje van twee meisjes uit het weeshuis geweest, Adjoua en Rose. Het dorpje ligt afgelegen van sunyani, en we moesten met de auto over een onverhard hobbel en gaten weggetje. Onderweg kwamen we ook andere dorpjes tegen, allemaal stammen en heel primitief.
Vooral in het dorpje van Adjoua en Rose was het of je een paar eeuwen terug ging. Ik voelde me een bezoeker van Artis die aapjes komt kijken toen we uit de auto stapte. Maar de mensen vonden het helemaal niet erg. Ze wilde ook graag op de foto, en dan heb je toch de gelegenheid om foto's te maken die je ergens anders niet zo snel kan maken. Dat is een voordeel van Mariette en Moses hier, we leren Ghana ook op een andere manier kennen dan andere touristen.
Het huisje waar Adjoua een tijd in gelegen heeft was nog geen 2 bij 3 meter. Het was gebouwd van aarde en hout, met een rieten dak. Ze heeft daar een jaar gelegen met een infectie in haar been. Ook had ze kanker. Ze kon niet meer lopen en moest schuiven met haar kont en benen omhoog. Ze moet wel heel sterk zijn om dat zo lang vol te houden, want als de infectie in haar bloed was gekomen was ze dood geweest. Toen Mariette haar kwam halen vroeg ze of ze wel mee wilde. Ze zei toen: Mijn ouders hebben mij op de wereld gezet en zullen dus altijd mijn ouders blijven, maar dat wil niet zeggen dat ik niet ergens anders heen kan gaan. Ze was toen 13 jaar en nooit naar school geweest.
Rose was wat later gekomen. Ze was heel ziek en ondervoed maar wilde eigenlijk niet mee. Nu vind ze het wel prima. Van hun stam mogen ze niet terug komen. Ze geloven dat er kwade krachten om hun heen hangen. Af en toe komen hun ouders wel op bezoek.

Gisteren en vandaag zijn we weer even naar het weeshuis geweest. Gister zijn we ook naar een koor geweest. Ik ben ervan overtuigd dat ze heel goed zijn. Dat zie je meteen al aan de uitstraling die ze hebben. Maar de muziek stond zo hard dat je het grootste deel niet kon verstaan, dat was jammer. Toen we ook daarna weer even op internet zaten was er een bruiloft bij het zwembad. Dat was typisch zo'n gelegenheid waaraan mensen niet mochten zien waar je werkelijk woont. Het zag er prachtig uit, maar ik ben heel erg benieuwd waar het van betaald word. Iedereen ziet er op straat zo netjes uit en een groot deel slaapt onder een rieten dak en hebben niet eens een kraan. Dat verbaasd me elke keer weer, zo veel is maar schijn.

Woensdag gaan we naar de cape coast, daar is het meer gericht op touristen. Dat is iets eerder dan gepland, omdat het emotioneel voor ons allemaal wel even genoeg is. In de cape coast willen we nog wat dingen zien en doen voor we doorgaan naar de green turtle en eventjes volop gaan relaxen.

Liefs Sara

Hoe hebben we het geld wat we gekregen hebben besteed?

Het geld wat het weeshuis heeft gehad van de kerk (pannenkoeken, knutsel, collecte, bloemschikken en wat uit de bus bij de bloemenzaak is gekomen gaat naar de bouw van het gastenhuis. Ook wat wij voor ons feest hebben gekregen gaat hiernaar toe. Er zijn al heel wat stenen gebakken en als de regentijd over is dan gaan ze beginnen met de bouw. Ook is er pas geleden een grote vrachtauto gekomen met zand en cement. We hebben foto's genomen waar het huis komt te staan en van de stenen. Het winkeltje is zo goed als af. Mariette heeft pas geleden in Acra nog spullen gekocht om die daar te verkopen.

Van het geld wat we hebben gekregen van Mientje en Bertus (Appeltaarten), statiegeld Golff, geld Maarten en mijn werk heben we afgelopen vrijdag in Kumasie een graanmachine gekocht. We hebben nog wat geld over en dit wordt besteed aan de bouw van de schuur waar deze machine in komt te staan want de machine moet wel achter slot en grendel. We hebben de zelfde machine gezien in een dorp en gekeken hoe die werkt. Ook hier hebben we foto's van genomen en een filmpje.

We hebben bewust gekozen om het geld op deze manier te besteden. Op deze manier wordt het weeshuis steeds minder afhankelijk van giften. Zonder giften zal misschien niet helemaal lukken maar door de graanmachine komen de mensen uit de buurt hun graan laten fijn malen en krijgt het weeshuis hier geld voor, door het gasten verblijf krijgt het weeshuis geld als daar mensen logeren, uit de winkel komen inkomsten. Dus het meeste geld hebben we hieraan besteedt. Giften blijven waarschijnlijk altijd wel nodig zeker omdat Mariette niet alleen haar eigen kinderen van het weeshuis probeert te helpen maar ook met regelmaat andere mensen en kinderen helpt!

Een gedeelte hebben we besteedt aan Joseph zijn opname in het ziekenhuis, zijn medicijnen, voeding en wat al niet meer. Daarnaast hebben we de moeder en kind (uit een dorpje diep in het woud) laten behandelen in het ziekenhuis. De moeder van 16 jaar met haar 2 maanden oude baby die een borst ontsteking en de baby iets aan zijn naveltje.

En wat we al eerder hebben geschreven hebben we het geld van de twee dochters van mijn collega's besteedt aan de wormenkuren van 184 kinderen en hebben we clamboe's gekocht voor de babykamers in het weeshuis zodat ze in de nacht beschermd zijn tegen de muggen.

Nu is al ons geld wat we gekregen hebben van iedereen op. En zijn we heel tevreden met hoe we het hebben besteedt. Ik hoop dat iedereen het daarmee eens is. We hebben geprobeerd om het zo zorgvuldig mogelijk te doen en er goed bij nagedacht.

Als we terug zijn in Nederland dan zullen we de foto's en flimpjes die we gemaakt hebben laten zien. Hoe we dat gaan doen moeten weet ik nog niet.

Voor 1 ding willen we graag actie voeren en dat is voor de toilet in Bolgatanga. Heel graag willen we daar een toilet laten bouwen. De kosten voor zo'n toilet is ongeveer 2500 Euro. Deze toilet is echt heel hard nodig zoals je misschien al hebt gelezen. Voor het dorp, de school is het van enorm belang. Nu moet men het veld in en je kunt je voorstellen dat dat de hygiene niet ten goede komt. Op dit moment is er iemand die 1500 euro heeft geschonken om een waterput te graven daar zodat er bij de toilet ook stromend water is en de mensen en kinderen het hele jaar water hebben. Als we het geld bij elkaar hebben dan zal Mozes zorgen dat deze toilet ook daadwerkelijk er komt en daar heb ik alle vertrouwen in! Doormiddel van foto en film houdt hij ons op de hoogte!

Ik hoop dat door dit schrijven duidelijk is geworden wat we met het geld hebben gedaan.

Heel veel liefs en iedereen heel erg bedankt voor het geld en het vertrouwen dat jullie in ons hadden dat we het geld ook goed zouden besteden. Ook heel veel dank van Mariette, Mozes en Sam
Mariette was zo super blij met de graanmachine dat had je moeten zien.

Dikke kus Frieda

Zaterdag 9 augustus

Graag wil ik iedereen bedanken die een berichtje voor ons hebben achter gelaten. Het werken op de computer gaat niet altijd even snel en lukt niet altijd. Soms heb je iets geschreven en dan is het verdwenen of valt de electriciteit uit. We proberen in eerste instantie onze verhalen op te schrijven via onze blogspot en als dat is gelukt zijn we al blij. Op dit moment zijn Maarten en Sara ook bezig om te reageren op reacties maar het lijkt niet te lukken. We lezen ze met veel belangstelling en vinden het erg leuk om wat te horen uit Nederland.

Na 6 dagen weer in het internetcafe. Het zijn hele emotionele dagen geweest waarin er heel veel is gebeurd. Sara en Maarten hebben dit al heel goed beschreven. De machteloosheid die ik voelde was enorm! Ik heb Joseph 3 keer meer dood dan levend in mijn armen gehad, een half uur later of hij was dood geweest en je kan op dat moment zo weinig doen dan aan de verpleging en de dokter duidelijk maken dat het niet goed gaat en smeken om wat te doen. De malaria verliep bij hem met pieken en dalen. Gelukkig gaat het nu goed met hem en is hij weer terug in het weeshuis. Dat maakt het weer rustiger voor ons allemaal. Niet alleen de zorg om Joseph maar ook het zijn in het ziekenhuis vergt veel energie en is enorm emotioneel. Als blanke wordt je snel aangeklampt voor hulp. En begrijpelijk als je niets hebt. Voor Mariette was het ook een hectische en emotionele tijd. Op een gegeven moment kwam ze volledig overstuur bij Sara en mij in het kamertje van Joseph binnen. Toen ze wat was bij gekomen vertelde ze het verschrikkelijk verhaal van de jongen van 16 jaar waar Sara al over heeft verteld. Mariette en Mozes hebben besloten om de 5 broertjes en zusjes van de jongen van 16 jaar op te vangen in het weeshuis zodat de ouders alle tijd hebben om voor de jongen te zorgen. Er is iemand gevonden die de kosten voor van het ziekenhuis wil betalen en er is een dieet voor hem opgesteld. Of de jongen het gaat redden is de vraag want hij is er heel erg aan toe en als hij het redt dan is het nog de vraag of hij het thuis kan redden want de ouders zijn heel arm. Weer een hele zorg voor Mariette en Mozes erbij! Ik heb grote bewondering voor Mariette en Mozes. De afgelopen dagen is ze zo vaak aangeklampt en moet ze keuzen maken die bijna onmenselijk zijn. Gelukkig belt ze haar moeder en die staat haar dan bij en als Mariette vindt dat er geld moet komen voor een kind dan gaat Marjo (haar moeder) in Nederland op zoek naar een sponsor. Morgen zal ik verder vertellen mijn internet tijd zit erop.

liefs Frieda

Tijd

In het ziekenhuis weet je niet wanneer de arts bereikbaar is. Een dorp bezoeken wij op een willekeurig moment, terwijl men gelaten weet dat en dokter nodig is. Op een busstation kan je uren zitten en van andere reizigers hoorden we dat ze wel eens konden wachten tot de volgende dag. Een kerkdienst duurde zonet 3 uren. Een gebedsbijeenkomst van en geestelijk leider gaat dag en nacht door. De kinderen horen pas op dezelfde dag dat vandaag hun verjaardag gevierd wordt, immers je weet nooit wat je belooft als er zoveel tussen kan komen. Voor mijn afspraak op de afdeling psychiatrie bleek het tijdsstip weinig te betekenen en eenmaal gestart had iedereen alle tijd. Een klok lijkt weinig betekenis te hebben hier. Het grote voordeel voor mij is zomervakantie bedoeld is om te onthaasten, en dat lukt zeker wel hier.
(Maarten)

Goodwill is ieders verzekering

In contact is iedereen pleasend naar elkaar toe. " God bless you" , How are you? etc. Het kan niet op. Vanuit welke armoedige hut iemand ook komt, naar het ziekenhuis draagt iedereen zeer nette kleren. Immers voor een operatie, of voor eten of een dak, zonder geld is de goodwill van anderen esentieel. Goodwill creeren is de verzekering in het leven.

19 en 20e dag

Gisteren hebben Frieda en Sara weer veel meegemaakt in het ziekenhuis. Hun zorgkindje is bij elkaar 3x gereanimeerd, dan is het echt toevallig dat op zo'n moment de dokter in de buurt is. Verpleging hangt voor de buis, laat infuus verstopt raken, geeft de afgesproken medicatie niet doch schrijft wel op dit gegeven te hebben. Dit laatste konden wij bewijzen omdat het infuus er al 8 uur uit was en het medicijn alleen via het infuus gegeven kon worden. Gelukkig was de dokter, die wij wel vertrouwen, woedend op de afdeling.
Vandaag gaat het goed met Joseph en heeft hij geen koorts meer.
Mariette besloot, al eerder, om gisteren de verjaardag van alle kinderen te vieren, wat ze 2x per jaar doen. Wij heben hen konijnen kado gegeven. Helaas twee scharminkels die we niet zelf hebben kunnen uitzoeken. Vandaag is een van de twee alweer teruggeven omdat die het niet lijkt te overleven. Samen met twee andere vrijwilligers Vera en inge, hebben wij alle kinderen getrakteerd op een zwemfestijn en diner in het lokale westerse hotel Eusbett. Dat was werkelijk bijzonder leuk. Tjonge wat konden die kinderen hiervan genieten.
Vandaag gingen Frieda en sara eerst nog naar het ziekenhuis en hebben Wouter en Joris en ik in hanukkah gezongen met de kinderen en gevoetbald. Dat laaste is wel zweten hier.
Daarna zijn we door mozes meegenomen naar het dorp waar het meisje gevonden werd met het rotende been, die al en jaar in een hutje verstopt zat. Dat was en zeer bijzondere ervaring omdat dit dorp zeer afgesloten van ligt van de buitenwereld en de kinderen ook niet naar school gaan, wat voor Ghanese begrippen bijzonder is begrijp ik. Ik zal er niet aan wennen, en hoop er nooit aan te gaan wennen, dat je daar als God ontvangen wordt en ook als God weer vertrekt omdat we een ziek kind en en zieke moeder hebben meegenomen die we op onze kosten laten opereren in het ziekenhuis. Zo houden we ook deze indruk in stand. Het kan gewoon niet samen gaan onze westerse wereld en deze afrikaanse wereld van gelijke waarde naast elkaar. Gelijkwaardigheid zullen we vanuit onze positie in het contact niet voor elkaar krijgen, al doen we onderschikkend en belangstellend nog zo ons best.
(Maarten)

Gebedsbijeenkomst

Een gebedsdienst van Mozes met de kinderen en medewerkers van Hanukkah kan ik als volgt beschrijven. Op woensdagavond speelde het zich af op een zijde van het plein. Mozes vangt aan met spelen op de Djembe waarbij men ook gaat zingen, deels gezamelijk en soms solo door iemand. De twee drums en het gezang geeft een groeiende eenheid waarin steeds meer emotie komt. In het begin spelen sommige kinderen er nog doorheen of maken grapjes. Dit neemt vanzelf af waarna uiteindelijk de meeste kinderen meedoen. Mozes verlaat de Djembe en gaat met alle anderen heen en weer lopen bij het prevelen van eigen gebed, naar het lijkt ieder voor zich. Het plein wordt gebruikt met een ruimte, naar ik schat, van 40 x 40 meter, met zo'n 25 mensen. Het thema is wel centraal doordat Mozes het gebed inleidt met een onderwerp. Een luid 'amen', herhaald door iedereen, maakt de aandacht weer centraal waarop soms een voordracht van mozes volgt, kort samengevat over goed en kwaad en de wijze van geloven en leven. De ene persoon loopt driftig heen en weer, de andere wiebelt op dezelfde plek, sommigen zoeken afstand en anderen nabijheid, alle leeftijden door elkaar. Voortdurend wordt herhaald het bestaan van goed en kwaad waarbij ter illustratie uit de bijbel wordt geciteerd. Een redelijk kindvriendelijke taal wordt gebruikt, waarin de talen engels en twi worden afgewisseld. De kinderen gaan er aktief in mee. Hoe toegankelijk dit taferel is kan blijken uit hoe hun zoon Sam van twee jaar er doorheen loopt en een soort van meedoet, maar ook onze Joris er bij gaat staan en probeert iets mee te doen. Mijzelf ervaar ik als toeschouwer al ontstaat wel de wens om zo geheel hierin op te gaan en expressief en gezamelijk te gaan staan voor het goede in het leven.
Na dit tafereel, wat ik vakmatig zie als tranceinductie, stapt Mozes op enkele mensen persoonlijk af om te vragen of ze aan iets persoonlijks willen werken. Op deze avond stond een medewerkster centraal wat er zeer wild en emotioneel aan toe gaat. Er wordt geklapt en geschreeuw om de duivel uit te drijven die bezit van haar heeft genomen. Deze persoon laat zich meeslepen, zwalkt heen en weer, valt en kruipt diverse keren, botst tegen objecten aan, waarover mozes mij later zegt dat ze zich hierbij nooit bezeren en vaak achteraf totaal niet weten wat er gebeurd is, dus een trance met psychoamnesie. De meesten blijven zeer betrokken en een enkeling gaat meer aan de zijkant staan, zoals wij ook staan. Mozes is zeer vurig op de persoon aan het inpraten, volgt haar en houdt haar soms in bedwang wat lijkt op een judo-houdgreep. Langzaam dooft dit " gevecht met de duivel" uit en blijft uiteindelijk betreffende persoon uitgeput op de grond liggen en hoor ik Mozes zeggen dat het gedaan is. Als we later bij elkaar staan om te praten zie ik haar opstaan alsof ze wakker wordt en volgt Mozes nog met een schuin oog wat ze doet, zo lijkt het.
Volgens mij spelen zulke taferelen zich vak af in de vele gebedshuizen / kerken. Gisterenavond toen we in bed lagen hoorden we het elders waarbij en hele band met muziek mee improviseerde. De beide Davids die ons huis verzorgen en bewaken bleken er achteraf ook geweest te zijn. Zeker wil ik dit ook eens zo elders memaken.

Ziekenhuis dagje

Gister was een dag waarbij ik dingen heb gezien, die je in een jaar nog lang niet ziet. Ook mariette en mama waren gebroken. Maarten heeft ook al verteld wat er onder andere is gebeurd, maar ik wil het graag nog aan jullie vertellen hoe ik het beleefd heb de hele dag.
Toen mama de eerste nacht de wacht had gehouden bij Joseph, en die dag erop de andere 2 vrijwilligers hadden we het gevoel dat het beter ging. We weten niet waarom, maar zijn infuus met vocht hadden ze afgekoppeld. Hij dronk wel weer en zag er veel beter uit. Daarom dachten we dat het wel kon om Rita (Ghanees in dienst bij mariette) er een nachtje te laten slapen. De volgende dag bracht Mariette mama en mij naar hem toe om haar taak over te nemen. Eenmaal daar lag ons een klein hoopje ons aan te staren, met z'n mondje open, zonder huilen of enkele beweging.Z'n ogen vielen diep in de kassen en z'n huid was droog en gloeiend heet. Natuurlijk gingen wij er meteen een zuster bij halen. Volgens mij kijken de zusters vooral tv, en lopen alleen rondjes voor medicijnen heel af en toe.
NO HE IS FINE. Zeiden ze elke keer weer, en bovendien had hij volgens hen geen koorts. Ze meten hem onder de oksel op, en daar kwam iets van 37 graden uit. Mama werd wanhopig en voelde dat er nu wat moest gebeuren. Ze pakte de termometer en stopte hem tegen het geschreeuw van de zuster in zn kont. Toen kwam er al 39,7 uit, maar hij is waarschijnlijk wel hoger geweest. De zuster was kwaad en beledigd maar we zullen een nieuwe voor haar meenemen.
Toen kwam er gelukkig een Cubaanse arts, die Mariette kent. Dat was voor het eerst iemand in het ziekenhuis die wist waar hij het over had en meteen optrad. Gelijk ging het infuus eraan en we moesten hem koelen met doeken. We weten nu dat hij in ieder geval malaria 2+ (het gaat geloof ik tot 3) heeft. Gelukkig sterkte hij aardig snel aan, en de diaree werd iets minder en mama en ik hebben hem de hele dag flessen gevoerd. Gelukkig gaat het nu beter. Maar het lijkt me moeilijk voor Mariette om iets aan anderen over te laten, je moet veel zelf doen, en dat is hard werken. Ik heb me zo druk gemaakt om die zusters, elke keer het infuus open moeten spuiten omdat ze hem te lang uit hebben gezet, en moeilijk doen om een paracetemol. Dat zijn dingen waarmee je hem onnodig pijn doet. De dokter zei laten ook dat hij het niet wilde zeggen, maar dat we geen half uur later hadden moeten komen.

Ik ben niet alleen maar op zijn afdeling geweest. Mariette werd door de kinderbescherming nog bij twee andere gevallen geroepen. Vaak willen ze dan geld, omdat veel mensen de rekening niet kunnen betalen.
De eerste was een meisje net zo oud als Joseph, 10 maanden. Ze lag op de emergency en had een enorme zwelling bij haar linkeroog. Langzaam was haar linker helft verlamd geraakt. Het was zo zielig om te zien. Ze ademde schokkerig en was helemaal opgezwollen. Later ging ik weer even kijken en leek het met ademen iets beter te gaan. Maar schijn bedriegd, een paar uur later was ze overleden. Waarom komen ouders vaak zo laat? Geen geld, tenminste deze niet. Haar vader wilde er niet voor opdraaien en heeft hun al in de steek gelaten. Terwijl dit kindje niet dood had hoeven gaan. Ze had waarschijnlijk bij de geboorte een infectie opgelopen. Haar moeder heeft in dat geval een soa, waar je ook onvruchtbaar van word. Bij de geboorte krijgt het kind het in de ogen en dat moet je er meteen uitwassen. Als het gaan ontsteken moet je meteen antibiotica krijgen. Maar voor haar was het dus al te laat.
De tweede was nog schokkender. Zelfs de kinderbescherming kwam er huilend vandaan, en je kan toch zeggen dat die heel wat ziet. Hij is net zo oud als ik, en dat maakte het nog enger. Hij was altijd gezond geweest en toen moest bij zijn moeder helpen met sinasappels dragen op z'n hoofd. Hij is toen gevallen en brak zijn nek en heup. Hij is geestelijk goed, maar hij kan alleen zijn armen nog bewegen. Hij was zo mager, dat kan je je niet voorstellen. Hij ligt er nu voor de 2e keer, alweer bijna een maand. Het was bot met vel wat je zag. Overal had hij doorligplekken en zag je het bot doorheen dat ook zwart was geworden. Het stonk er naar urine en wegrottend vlees. Hij lag daar gewoon weg te rotten en niemand deed wat, tenminste zo kwam het op mij over. Het zou kunnen dat hij aids heeft omdat zijn lichaam dan niets meer opneemt. Dat kunnen ze nu niet onderzoeken want hij heeft net bloed gekregen, dus daar zou dan toch uitkomen dat hij het niet heeft. Maar zijn ouders hebben nog 5 kinderen jonger dan hij en zijn farmers, dus hebben totaal geen geld. Mariette en Moses gaan kijken wat ze kunnen doen.

Goed, mijn stukje is nu wel lang genoeg. Het is voor jullie moeilijk om te begrijpen wat wij zien denk ik, we zitten in totaal verschillende werelden. Dan gaat het niet over deze verschrikkelijke beelden, maar ook over de mooie die dit land geeft.

Liefs Sara

17 en 18e dag, crisis bij Josepf en info bijeenkomst psychiater en psychologen

Vandaag beleven we gescheiden zeer uitenlopende ervaringen, Sara en Frieda in paniek met een bijna stervende Joseph in het ziekenhuis, de jongens spelend met de kinderen op Hanukkah en ik heb een bijeenkomst geregeld gekregen met de psychiater en psychologen van de PAAZ van het ziekenhuis wat zeer vruchtbaar en bijzonder leuk was.
Mariette, Frieda en sara gingen vanmorgen om 8.00 naar het ziekenhuis en schrokken vreselijk bij het zien van Joseph. Zijn ogen waren weggedraaid uit de oogkassen, hij reageerde niet meer, was vreselijk heet en een huidplooi bleef staan. Hij bleek uitgedroogd te zijn bij hoge koorts en het infuus bleek uit te staan al de hele nacht. Frieda sprak een verpleegster aan, zo vertelde ze mij, die ontkende dat Joseph koorts had en luchtig deed. Frieda pakte de thermometer van haar af en meette vervolgens 39.4 C en eiste dat het infuus weer aangezet werd en mariette spoede om haar eigen vertrouwde arts naast het bed te krijgen. Dat ging snel en deze zei dat een half uur later Joseph overleden zou zijn. Frieda heeft erg gehuild bij te denken aan het sterven van Joseph, waarom de verpleging ging lachen. Dit werd gelukkig adequaat door Mozes en de arts opgepakt door zeer kwaad op de verpleging te worden. Als de vochtbalans hersteld is en de koorts onderdrukt bij Joseph dan kan en sterk antibioticum wat hij al krijgt het werk doen. Zo'n 2 uur na het ingrijpen bij Joseph kom ik langs en zie inmiddels rustige open ogen van een jongetje dat goed reageert en niet wil ophouden met drinken bij een goede zuigreflex, allemaal op de armen van Sara. Mogelijk blijft frieda vannacht weer bij Joseph waken, al moet ze ook goed aan zichzelf denken nu ze door de vorige nacht waken een aardige verkoudheid heeft opgelopen. Wat Frieda nog niet weet is dat ik en lekkere parfum voor haar gekocht heb, die nu op haar kussen ligt. Dit verhaal hebben jullie via mij uit de tweede hand. Zeker zullen Frieda en sara nog hierover rechtstreeks schrijven.

Tijdens deze crisis aan de ene kant van het ziekenhuis zat ik in en andere vleugel met de psychiater en twee psychologen in opleiding en het hoofd van de afdeling psychiatrie(PAAZ). Het contact was met een wederzijds nieuwsgierigheid bijzonder leuk. Het eerste wat ik hoorde was dat twee weken daarvoor de verzekeringen hadden besloten dat lokale psychiatrie afdelingen niets meer vergoed krijgen omdat de problematiek die behandeld wordt teveel voortkomt door gebruik van drugs. Eerder daarvoor was al centraal besloten dat psychoses niet meer voor vergoeding in aanmerking komen. De psychiatrische hulp die voor vergoeding in aanmerking komt wordt nu gegeven in de drie psychiatrische ziekenhuizen die het land kent: In Accra, in Tamale, en de beste op de Cape Coast. Gevolg is dat een altijd volle afdeling nu gereduceerd was tot slecht twee patienten. Voordeel voor mij was dat ze veel tijd hadden voor het gesprek. De psychiater had maar gelijk een patient, geestelijk gehandicapt kind, meegenomen om van mij te horen wat ik ervan vind. Snel kon ik duidelijk maken dat mijn expertice niet hierbij ligt en ik een andere bedoeling heb met het gesprek. Van de gemiddelde bevolking die je in Accra op de markt vindt denkt 60% bij psychiatrische problematiek dat het spiritueel van aard is, een duivels kracht die bezit neemt van en mens. In andere delen van Ghana, o.a. het noorden, ligt dit percentage nog veel hoger. Veel hulp op dit gebied vindt dan ook plaats in gebedsdiensten of een ' gebedskamp'. Ook is bekend dat er misstanden plaats vinden voor mensen die eigenlijk de reguliere psychiatrische zorg nodig hebben. In de politiek is een discusie gaande om dit soort praktijken strafbaar te maken. Psychodiagnostiek wordt net als bij ons geclassificeerd volgens de DSM lV. Diagnostiek is hier lokaal vooral beschrijvend op basis van de klinische indruk zonder gebruik te maken van testdiagnostiek. Dat laaste is wel bekend bij de genoemde psa ziekenhuizen. Psychiatrische problematiek is meestal ernstig bij binnenkomst omdat mensen eerst lang zelf blijven zoeken en spirituele oplossingen zoeken waardoor depressies vaak al zeer ernstig zijn en psychoses al veel secondaire narigheid heeft gegeven.

Aan behandeling kennen ze zowel medicatie als gesprektherapie vanuit een holistische visie waarbij familiaire belasting, sociale factoren, somatiek, stressfactoren als neurologie zo nodig in beeld is. Gesprektherapie kan bestaan uit klassieke psychoanalyse en tot mijn blije verrassing ook uit cognitieve gedragstherapie. Bij een casus als voorbeeld bleek het heel leuk hoe we dit op precies dezelfde manier zouden aanpakken, het cognitief leren herstructureren van het irreele gedachtengoed. Helaas was de persoon die het meest met psychotherapie werkt niet aanwezig: de katholieke pastor van het ziekenhuis. Deze is door de bisschop aangesteld en is uit eigen beweging later opgeleid tot wat ze noemen ' klinisch psycholoog'. Therapie geven is, zoals ik begreep, ook vaak liefdadigheidswerk. De pastor is er niet voor aangesteld en komt vanuit vrije beweging vanaf thuis bij oproep. De eigenljke personeelformatie van deze afdeling is de psychiater en enkele verpleegkundigen. De aanwezige psychologen zijn tijdelijk hier voor hun opleiding. De psychiater doet ook veel somatisch werk in het ziekenhuis, dus is volop een generalist.
Nieuwsgeierig was ik of ze ook al bekend zijn met de methode EMDR. Dit kennen ze niet en ze toonden zoveel interesse dat de psychiater al een van de psychologen naar een computer vroeg te gaan om op internet er naar te zoeken, wat ik aan bevool. Nu ik dit schrijf komen er nog veel vragen bij mij naar boven die ik had willen vragen en realiseer ik miij dat ik wel een foto had kunnen maken, maar helaas. We hebben emailadressen uitgewisseld om contact te behouden.

Joseph & Lucas

Joseph (10 maanden):
Joseph's moeder is overleden na de geboorte. Hij heeft nog een broer en zus van ongeveer 2 en 5 jaar oud die bij hun vader wonen. Als hij een jaar of 4 is gaat hij terug naar zijn vader. Dat is goed zolang zijn vader hem minstens een keer in de twee maanden komt opzoeken.
Joseph is nu 10 maanden en heeft nooit melk gekregen, zijn vader kon dat niet betalen. De laatste dagen is hij constant ziek geweest. Hij is nu zelfs in een paar dagen gigantisch veel magerder geworden, en alles wat hij krijgt komt er weer uit. Vandaag was het de druppel. Hij begon uit te drogen, en z'n ogen wat meer in de kas te vallen. Hij lag met open mondje en ademde soms niet helemaal goed. Hij was een slappe pop en huilde niet eens meer, alleen een beetje kreunen.
Vanochtend waren mama, mariette en ik met hem naar het ziekenhuis gegaan. Eerst betalen, dan wordt je geholpen. Uiteindelijk met een zak medicijnen terug gestuurd.
Toch was het vanmiddag nog veel slechter. De medicijnen kwamen er gewoon weer uit, en hij lag echt op sterven. Hij moest een infuus. De dokters werkten allemaal traag en hadden een houding als: Ik heb een baan, dus spreek mij niet tegen, ik ben goed. Je moet ze dus ook vooral niet je mening vertellen want dan laten ze je gerust nog een uurtje wachten.
Het infuus aanleggen was dan ook echt geen pretje. Hij kreeg heel lang een elastiekje om zijn arm om de bloedvaten te laten opzwellen. Natuurlijk moest het minstens 5 keer opnieuw (met dezelfde naald? Hygiene?), en daarna nog een keer ergens anders voor bloed voor het lab. Daarna kon hij eindelijk aan het infuus op z'n eigen kamertje met een bed naast zich waar mama vanacht slaapt. Hij hoort trouwens 9 te wegen en hij woog (met luier) 3,9. Toen ik geboren werd woog ik 4. Niet te geloven dat hij al 10 maanden is...

Lucas (ongeveer 2 jaar):
Hij is geboren met een open ruggetje. Zijn ouders probeerde hem meerdere keren te vermoorden, maar dat is gelukkig mislukt. Hij heeft verlamde beentjes en laat ook zijn plas en poep gewoon gaan.
Toch komt hij heel slim over. Hij kan uren spelen met een dop van een fles en een wattenstaafje. We doen zo veel mogelijk ons best om hem uit de stoel te houden en hem mee te laten doen. Dat is soms wel lastig met een zwembadje ofzo. Hij moet dan in een aparte en dat is niet altijd leuk voor hem. Toch leert hij steeds meer zijn armen gebruiken om zich voort te bewegen.
Lucas wordt financieel onderhouden door Nederlanders. Ik denk als hij een rolstoel krijgt later hij zichzelf voor een groot deel kan redden. Dat merk je bijvoorbeeld aan hem als hij je s'ochtends ziet en een teken geeft dat hij opgetild wil worden. Hij wijst dan wel waar hij heen wil, hij heeft een eigen willetje!

Liefs Sara

16e dag plaats voor wat extra foto's

Even tijd om wat plaatjes van verschillende momenten te uploaden. Je ziet kinderen dansen bij de ceremony op de primary school, Joris en Wouter die onder wakend toezicht van de gids de achterkant van een krokodil kunnen vasthouden in Paga vlakbij de grens met Burkina Faso, in park Mole staan zij voor enkele olifanten, hoe ik tevergeefs probeer om de kinderen in het weeshuis het kaartspel ' ezelen' te leren, hoe Joris en Wouter meebouwen met de 12 jarige Sheriff aan een klei-oven, die helaas inmiddels stuk is. Foto's lukt nu niet zo goed. Helaas

15 en 16e dag

Het is vandaag zondag. Gisteren hebben we gebeld met Daniel (neef) en Roos en twee dames die in Ghana aankwamen. We hopen binnen een week elkaar in Kumasi te zien. Gisteren verder gebouwd aan het konijnenhok wat een gezellige bezigheid was. Frieda en Sara hebben met een opblaasbaar badje waterpret geregeld voor veel kinderen. Wouter ging helemaal op in het natspuiten van kinderen. Joris krijgt van Samuel, een buurman die verpleegkundige is, les op de djembe. Vanmorgen bleek Joseph, een kind van 10 maanden, de hele nacht te hebben overgegeven terwijl hij de laatste dagen alleen maar afviel zonder te eten. Frieda en Sara zijn samen met mariette met Joseph naar het ziekenhuis gegaan war de ontvangen werden door en dokter die Joseph onderzocht. Hij blijkt 9 kg te moeten wegen en weegt nu nog maar 4 kg. Ze heeft in ieder geval Malaria en misschien nog wel iets anders. Met 8 medicijnen zijn ze terug gekomen net nadat ik met de jongens de kerkdienst van Mozes hadden mee gemaakt. Over kerkdiensten en gebedsbijeenkomsten zal ik nog eens apart schrijven. Nu zal ik mij bezig houden met foto's oploaden voor jullie.

13 en 14e dag

Woensdag zijn we met ons vijfen naar de stad geweest, waar het markt was. Om 17.00 nog even bij het weeshuis langs terwijl ik een half uur ben gaan hardlopen. Gisteren, donderdag, hebben we de hele dag doorgebracht in het weeshuis. Dat betekent dat we daar zijn 9.30 - 12.30 en 14.00 - 17.00 zo ongeveer. Wouter, Joris en ik zijn met een aantal jongens gaan bouwen aan een konijnenverblijf. Mariette had laten weten dat dat een wens van haar is, zodat de kinderen met konijnen kunnen spelen. We speuren het terrein af voor bruikbaar hout. Dat lukt goed. Gereedschap vinden is een stuk moeilijker. Verbaasd ben ik dat er al zo lang geklusd wordt hier terwijl je voor het vinden van een schroevendraaier en een hamer in een zeecontainer diverse metalen bureauladen moet openen om met geluk iets te vinden. Inderdaad kent mozes die frustratie ook. Hij heeft al vaker geordend in de container maar toch.......... Ik ga overleggen met hem over wat ik kan doen aan deze container om orde hierin aan te brengen. Het konijnenhok vordert goed en de jongens van het weeshuis hoef ik maar op iets te wijzen en ze gaan met plezier aan de slag. Vandaag, vrijdag, zijn we nog niet in het weeshuis geweest omdat Mariette ons meenam naar een jaarafsluiting op een basisschool. Het gaat om een particuliere school voor, naar het lijkt, meer welgestelden. Wij kregen een festiviteit te zien van maar liefst 4 uren met drums, dans, zang en diverse (saaie) toespraken in al zijn puurheid. Immers touristen verwachten ze niet hier en ons werd dan ook gevraagd om op de eerste rij te gaan zitten. Het aantal decibellen door de geluidsboxen was niet gering. Sara is net naar het weeshuis gegaan terwijl wij even dit schrijven.

Hoe gaat het met onze kinderen?

Het is vandaag vrijdag 1 augustus en we zijn nu 14 dagen onderweg. Toen we van huis vertrokken wisten we niet wat we konden verwachten in Ghana. Vooral vond ik het spannend hoe de kinderen het zouden ervaren en hoe het reizen en het verblijf in het weeshuis voor hen zou zijn. Ik ben echt super trots op onze kinderen. We hebben heel wat moeten wachten soms uren in de zon op een heet busstation en een paar uur zitten in een overvolle bus en ze hebben geen moment geklaagd, gezeurd of gehuild. Ze lieten het over zich heen komen en namen het zo als het op dat moment was. Als ik terug denk aan de reis vanuit Bolgatanga naar Mole het natuurreservaat dan hebben we 2 en een half uur op gevouwen in een busje gehobbeld daarna 2 uur wachten in een overvol busstation in de volle zon en niet zeker zijn van een plaats in de bus. Daarna met z'n vijfen zitten op 3 zitplaatsen voor 5 uur en dan in de avond laat aankomen, het is donker en op zoek moeten naar een slaapplaats. In het hotel aangekomen blijkt het een hutje te zijn met matras op de grond, geen licht, wel een wc maar doorspoelen met een emmer en douchen doe je met een emmer. Voor Maarten en mij heel romantisch maar voor de kinderen was het behelpen maar ze hebben niet geklaagd en zijn na die monsterdag lekker gaan slapen. Geweldig vind ik dat. Ook Sara die een hele nacht boven een emmer hangt omdat ze moet spugen en zit de dag erna weer vrolijk in de bus.
Joris heeft het meeste moeite met de aandacht die hij krijgt van vooral andere kinderen. De kinderen in Ghana willen heel graag met hem praten en willen van alles van hem weten. Hij kan het moeilijk verstaan en vindt het ook moeilijk om nee te zeggen als ze iets vragen. Hij wil graag vriendelijk zijn en hen helpen en soms moet je nee durven zeggen en even niet op ze letten. Dat ligt niet in zijn aard. Wouter laat het wat makkelijker over hem heen komen en lacht even vriendelijk maar gaat dan zijn eigen gang.

We zijn nu 5 dagen in het weeshuis en voor de kinderen was het hun draai vinden. Maar dat deden ze zonder dat ze gingen zeuren of zeggen dat ze zich verveelden. Joris is veel met Maarten bezig. Maken muziek met de kinderen of zijn bezig met dingen opruimen en op dit moment met het maken van een konijnen hok. Wouter is veel bezig met de kleinere kinderen en rijdt ze rond in een karretje en speelt met ze. Wouter en Joris hebben na 5 dagen al aardig hun draai gevonden en vinden het leuk om naar de kinderen in het weeshuis te gaan elke dag. Ze worden ook heel hartelijk welkom geheten door de kinderen en de kinderen willen graag bij hen zijn en dingen met hen doen. Kralen rijgen, samen zingen, verven, maken van een klei oven, enz. Je zal het niet geloven maar de dagen vliegen om. Sara trekt veel op met de baby's en Avira en Lucas. Ze geniet ervan om met hen te spelen te verzorgen en Avira te stimuleren en te oefenen met lopen, dingen te laten pakken en het maken van contact. Lucas is een jongetje nu van 2 jaar die geboren is met een openruggetje en waterhoofd. Hij is geestelijk normaal maar zijn beentjes kan hij niet gebruiken. Hij vindt het ook erg leuk als je met hem speelt en hem uitdaagt om van alles te doen.

De kinderen zijn (even afkloppen) niet ziek geweest. Vermaken zich verder met spelletjes. Elke avond spelen we een spelletje en doen we een sudoku. Verder lezen ze wat. Wouter kan zijn strip waarschijnlijk wel dromen. Als ze ergens moeten wachten dan gaan ze lezen of samen of met ons een spelletje pesten doen met de kaarten.

Dit was het tot nu toe over de kinderen.

Liefs en groeten Frieda